TCVN 3743:1983 — Chiếu sáng nhân tạo các nhà công nghiệp và công trình công nghiệp

Trạng thái: Đã phục hồi nội dung chữ và bảng từ lớp chữ PDF/giải mã phông cũ và OCR tiếng Việt cục bộ để tra cứu. Đang hậu kiểm; số liệu, ký hiệu và phần OCR cần đối chiếu bản gốc.

Hồ sơ VSQI ghi còn hiệu lực (A); tra cứu ngày 13/10/2026.

Danh mục tiêu chuẩn cùng lĩnh vực.

Nguồn đối chiếu: lớp chữ PDF/giải mã phông cũ và OCR tiếng Việt cục bộ. Giữ dấu vết nguồn và phần chưa xác minh; hình kỹ thuật/công thức gốc được giữ riêng khi cần.

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

Nhóm T

Chiếu sáng nhân tạo các nhà công nghiệp và công trình

công nghiệp

Artificial lighting in industrial buildings and industrial works

Tiêu chuẩn này được sử dụng để thiết kế chiếu sáng nhân tạo bên trong, bên ngoài các nhà

các công trình dùng để chế biến nông phẩm và thiết kế chiếu sáng cục bộ trên các thiết bị

sản xuất.

Tiêu chuẩn này được sử dụng để thiết kế chiếu sáng đối với các đèn nung sáng và đèn

huỳnh quang.

Tiêu chuẩn này được sử dụng để thiết kế chiếu sáng các công trình có yêu cầu đặc biệt như:

Công trình ngầm, hải cảng, sân bay, phương tiện giao thông, ga xe lửa, nhà ở, các công trình

công cộng và các công trình sản xuất có công nghệ đặc biệt, công trình nghệ thuật, quảng

cáo.

Khi thiết kế chiếu sáng, ngoài việc áp dụng các tiêu chuẩn này còn phải thỏa mãn những

yêu cầu quy định trong các văn bản khác có liên quan.

1. Quy định chung

1.1

Chiếu sáng nhân tạo được chia như sau:

Chiếu sáng làm việc;

Chiếu sáng sự cố;

Chiếu sáng để phân tán người;

Chiếu sáng bảo vệ.

1.2

Trong các gian phòng sản xuất và những nơi làm việc ngoài nhà phải có chiếu sáng

làm việc để đảm bảo hoạt động bình thường của mắt khi không có hoặc thiếu ánh

sáng tự nhiên.

1.3

Khi thiết kế chiếu sáng nhân tạo được phép sử dụng hai hệ thống chiếu sáng: chiếu

sáng chung và chiếu sáng hỗn hợp.

Hệ thống chiếu sáng chung được chia ra như sau:

Chiếu sáng chung đều;

Chiếu sáng chung khu vực;

Hệ thống chiếu sáng hỗn hợp bao gồm hệ thống chiếu sáng chung và chiếu sáng cục

bộ.

Cấm sử dụng chỉ riêng chiếu sáng cục bộ để chiếu sáng làm việc.

1.4

Cho phép sử dụng hệ thống chiếu sáng chung đều trong những trường hợp sau đây:

a)

Khi mật độ vị trí làm việc lớn và vị trí làm việc cố định:

b)

Khi công việc không yêu cầu chính xác, tỉ mỉ;

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

c)

Khi làm việc ở vị trí nào cũng được hoặc những nơi như hành lang, lối đi…

1.5

Cho phép sử dụng hệ thống chiếu sáng chung khu vực trong những trường hợp sau:

a)

Trong các gian phòng sản xuất có trên hai khu vực cần độ rọi khác nhau;

b)

Các vị trí làm việc được tập trung thành hàng, dãy hoặc hình thành những khu

vực làm việc nhất định.

1.6

Cần sử dụng hệ thống chiếu sáng hỗn hợp trong những trường hợp sau:

a)

Khi công việc có độ chính xác cao như các công việc thuộc cấp chính xác I-

IV trong bảng 1:

b)

Khi mật độ vị trí làm việc không lớn, nhưng yêu cầu độ rọi tương đối cao;

c)

Khi công việc đòi hỏi phải thay đổi hướng chiếu của đèn đến mặt làm việc

trong quá trình làm việc

Chú thích: Trong các trường hợp trên chỉ được sử dụng hệ thống chiếu sáng chung

khi không có khả năng lắp đặt thiết bị chiếu sáng cục bộ.

1.7

Những trường hợp sau đây cho phép sử dụng đèn chiếu sáng cục bộ di động:

a)

Những nơi cần kiểm tra, sửa chữa máy móc và thiết bị mà độ rọi của các đèn

cố định không đủ để làm việc;

b)

Những nơi thiếu ánh sáng để làm việc nhưng không thể đặt đèn cố định được

(trong các nồi hơi, máng, két…).

c)

Những nơi tạm thời có yêu cầu độ rọi cao, nhưng độ rọi của các đèn cố định

không đủ để làm việc.

1.8

Trong các gian phòng sản xuất và nhưng nơi làm việc ngoài nhà phải đặt chiếu sáng

sự cố trong những trường hợp sau:

a)

Những nơi cơ nguy cơ cháy, nổ, gây nhiễm độc…khi chiếu sáng làm việc đột

nhiên bị tắt;

b)

Những nơi khi chiếu sáng làm việc đột nhiên bị tắt sẽ làm cho quá trình sản

xuất bị rối loạn trong thời gian dài mới khôi phục lại sự hoạt động bình

thường;

c)

Những công trình đầu mối quan trọng nếu ngừng hoạt động sẽ gây những ảnh

hưởng không tốt về chính trị và kinh tế (nhà mày điện, nhà mày nước, trạm

biến thế lớn…)

Giá trị độ rọi trên mặt làm việc do các đèn chiếu sáng sự cố không được nhỏ hơn 5%

giá trị độ rọi quy định cho chiếu sáng làm việc khi sử dụng hệ thống chiếu sáng

chung nhưng không được nhỏ hơn 2lux ở trong nhà và không nhỏ hơn 1 lux ở ngoài

nhà.

1.9

Phải có chiếu sáng để phân tán người trong những trường hợp sau;

a)

Những nơi có thể gây tai nạn cho người qua lại như lối đi chính, lối thoát

chính, cầu thang dùng để phân tán người ra khỏi khu vực nguy hiểm.

b)

Trong những gian phòng sản xuất thường xuyên có trên 50 người làm việc,

khi chiếu sáng làm việc đột nhiên bị tắt mà các thiết bị sản xuất vẫn tiếp tục

hoạt động hoặc có các loại hầm hố, bể nước, cầu nổi, lan can gần lối đi lại…

c)

Những nơi làm việc ngoài nhà, khi chiếu sáng làm việc đột nhiên bị tắt có thể

gây ra tai nạn cho người khi rời khỏi khu vực nguy hiểm.

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

Giá trị độ rọi của chiếu sáng sự cố để phân tán người trên nền các lối đi lại, lối thoát

chính, bậc cầu thang…không được nhỏ hơn 0,5lux ở trong nhà và không nhỏ hơn

0,2lux ở ngoài nhà.

1.10

Phải sử dụng đèn nung sáng để chiếu sáng sự cố và chiếu sáng để phân tán người.

Cấm sử dụng đèn huỳnh quang, đèn thủy ngân cao cấp, đèn cxê-non… để chiếu

sáng sự cố và chiếu sáng phân tán người.

1.11

Mạng điện của chiếu sáng sự cố và chiếu sáng để phân tán người phải mắc vào

nguồn độc lập và không được mất điện trong bất kỳ tình huống nào.

1.12

Phải đặt chiếu sáng bảo vệ trong nhà sản xuất và dọc theo danh giới của phạm vi xí

nghiệp. Độ rọi của chiếu sáng bảo vệ không được nhỏ hơn 0,5lux (tính trên mặt đất

hoặc trên mặt thẳng đứng về một phía cách mặt đất 0,5m).

1.13

Khi xác định bộ rọi phải theo thang độ roi quy định trong bảng 2.

1.14

Khi thiết kế chiếu sáng nhân tạo cần phải tính đến hệ số dự trữ.

Giá trị hệ số dự trữ và thời hạn lau đèn được quy định trong bảng 3.

Chiếu sáng nhân tạo bên trong các nhà công nghiệp và công trình công nghiệp.

2

2.1

Độ rọi trên mặt làm việc trong các gian phòng sản xuất không được nhỏ hơn các giá

trị độ rọi quy định trong bảng 1.

2.2

Những trường hợp sau đây cho phép nâng giá trị độ rọi quy định trong bảng 1 lên

một bậc theo thang độ ở bảng 2 :

a)

Những công việc thuộc cấp chính xác I-IV, nếu khoảng cách từ vật cần phân

biệt đến mắt người làm việc 0,5 – 1m;

b)

Những công việc thuộc cấp chính xác I-IV, nếu mắt phải làm việc căng

thẳng liên tục trong thời gian lớn hơn của ngày làm việc;

c)

Những công việc thuộc cấp chính xác I-IV, nếu vật cần phân biệt nằm trên

các bộ phận chuyển động gây khó khăn cho sự làm việc của mắt;

d)

Trong các gian phòng sản xuất có mức độ nguy hiểm cao;

e)

Trong các gian phòng có yêu cầu đặc biệt cao về mặt vệ sinh (ví dụ: một số

gian phòng sản xuất của xí nghiệp công nghiệp thực phẩm, hóa dược…);

f)

Trong các gian phòng sản xuất thường xuyên có người làm việc mà không có

hoặc thiếu ánh sáng tự nhiên;

g)

Trong các gian phòng dành riêng cho học sinh học nghề làm việc và thực tập

sản xuất, khi giá trị độ rọi trên mặt làm việc nhỏ hơn 200 lux đối với đèn

huỳnh quang và nhỏ hơn 100 lux đối với đèn nung sáng.

2.3

Giá trị độ rọi quy định trong bảng 1 được phép giảm xuống một bậc theo thang độ

rọi ở bảng 2 đối với các gian phòng sản xuất có các công việc thuộc cấp chính xác

IV-V nếu chỉ có người làm việc trong từng thời gian ngắn hoặc có những thiết bị

không cần phải theo dõi thường xuyên.

Chú thích: Không được giảm giá trị độ rọi trong các trường hợp ghi ở mục d và h của điều 2.2;

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

Bảng 1

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

2.4

Nếu đồng thời có hai trường hợp xảy ra trong một điều của các điều 2.2 hoặc 2.3 thì

giá trị độ rọi quy định trong bảng 1 cũng chỉ được tăng hoặc giảm một bậc theo

thang độ rọi ở bảng 2.

Bảng 2

Bảng 3

2.5

Trong những kho chứa các vật cồng kềnh cũng như những gian phòng ít người qua

lại và những nơi có các công việc thuộc cấp chính xác VI ( những hầm ngầm đặt các

ống dẫn nước, các đường hầm trong các móng máy…) được phép giảm giá trị độ rọi

xuống đến 5lux nếu sử dụng đèn nung sáng.

2.6

Khi sử dụng hệ thống chiếu sáng hỗn hợp độ rọi trên mặt làm việc do đèn chiếu sáng

hỗn họp, nhưng không được nhỏ hơn 75 lux khi dùng đèn huỳnh quang và không

được nhỏ hơn 30 lux khi dùng đèn nung sáng.

Không quy định giá trị độ rọi do đèn chiếu sáng chung chiếu tới một số nơi như: khu vực

đặt các áp kế của nồi hơi, đồng hồ đo nhiệt độ.

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

2.7

Khi kết hợp sử dụng đèn huỳnh quang với đèn nung sáng để chiếu sáng trong cùng

một gian phòng thì giá trị độ rọi trên mặt làm việc phải theo quy định sau:

a)

Nếu chỉ sử dụng hệ thống chiếu sáng chung thì lấy theo giá trị độ rọi nhỏ nhất

quy định đối với đèn huỳnh quang;

b)

Nếu sử dụng hệ thống chiếu sáng hỗn hợp thì lấy theo giá trị độ rọi nhỏ nhất

quy định đỗi với đèn chiếu sáng cục bộ.

Nếu đồng thời sử dụng cả hai loại đoàn huỳnh quang và nung sáng thì nên dùng đèn nung

sáng để chiếu sáng cục bộ, đèn huỳnh quang để chiếu sáng chung.

2.8

Độ cao treo đèn của các đèn nung sáng trong hệ thống chiếu sáng chung không được

nhỏ hơn các giá trị quy định trong bảng 4

Bảng 4

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

2.9

Khi chiếu sáng bằng đèn nung sáng, cấm sử dụng các loại đèn có bộ phận phản xạ

ánh sáng làm bằng vật liệu không xuyên sáng với góc bảo vệ nhỏ hơn 100, các loại

đèn đặt trong bầu thủy tinh trong suốt.

2.10

Độ cao treo đèn không hạn chế đối với các loại đèn có bộ phận tán mờ trong phạm vi

từ 0 đến 900. các loại đèn có chụp cầu bằng thủy tinh mờ với công suất từ 60 W trở

xuống và các loại đèn được bố trí sao cho tia sáng không chiếu xuống khu vực quan

sát với góc nhỏ hơn 400 so với đường thẳng nằm ngang.

2.11

Độ cao treo đèn quy định trong bảng 4 được phép giảm 0,5m trong những trường hợp

sau:

a) Khi sử dụng các bóng đèn có vỏ bóng làm bằng thủy tinh mờ;

b) Khi sử dụng chiếu sáng chung với giá trị độ rọi nhỏ hơn 50 lux có người lưu lại

trong thời gian ngắn mà chiều dài của gian phòng sản xuất không lớn hơn 2 lần

độ cao treo đèn.

2.12

Độ cao treo đèn của các đèn huỳnh quang trong hệ thống chiếu sáng chung không

được nhỏ hơn các giá trị quy định trong bảng 5.

Bảng 5

2.13

Cấm sử dụng các loại đèn huỳnh quang có góc bảo vệ trong mặt cắt ngang nhỏ hơn

150 và không có bộ phận tán xạ ánh sáng.

2.14

Đối với các đèn có bộ phận tán xạ ánh sáng hình vành khăn hoặc ô ngăn làm bằng

vật liệu tán xạ không trong suốt được phép sử dụng góc bảo vệ theo mặt cắt ngang và

dọc. Cách xác định góc bảo vệ của đèn quy định trong phụ lục 3.

2.15

Góc bảo vệ của đèn huỳnh quang tính theo mặt cắt dọc của đèn không cần thỏa mãn

yêu cầu quy định trong bảng 5 nếu tuyến quan sát của người làm viêc có hướng chủ

yếu ngang qua đèn.

2.16

Cấm sử dụng các loại đèn không có bộ phận phản xạ ánh sáng để chiếu sáng chung

trong các gian phòng sản xuất.

2.17

Đèn chiếu sáng cục bộ bằng các bóng đèn huỳnh quang hoặc nung sáng phải có bộ

phận phản xạ ánh sáng làm bằng vật liệu không xuyên sáng với góc bảo vệ không

nhỏ hơn 300. nếu đèn được bố trí thấp hơn tầm mắt của người làm việc thì góc bảo

vệ không được nhỏ hơn 100.

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

2.18

Khi mặt làm việc có tính chất phản xạ gương cần phải bố trí nguồn sáng hợp lí hoặc

hạn chế độ chói của nguồn sáng để tránh ánh sáng phản xạ vào mắt người làm việc.

3

Chiếu sáng nhân tạo những khu vực, nơi làm việc bên ngoài các nhà và công

trình công nghiệp.

3.1

Độ rọi trên mặt làm việc ở những nơi làm việc ngoài nhà không được nhỏ hơn các

giá trị quy định trong bảng 6.

Bảng 6

Bảng 7

3.2

Khi xác định giá trị độ rọi của những công việc thuộc cấp IV và V quy định trong

bảng 6 cần phải nâng lên một bậc theo thang độ rọi ở bảng 2 nếu điều kiện làm việc

có mức độ nguy hiểm cao dễ gây tai nạn cho người làm việc.

3.3

Độ rọi những nơi thuộc khu vực bên ngoài các nhà và công trình công nghiệp không

được nhỏ hơn các giá trị qui định trong bảng 7.

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

3.4

Giá trị độ rọi ở những nơi thuộc khu vực bên ngoài các nhà và công trình công

nghiệp qui định trong bảng 7 và giá trị độ rọi trên mặt làm việc đối với các công việc

thuộc cấp IV quy định trong bảng 6 được phép hạ xuống 50% trong những trường

hợp sau:

a) Chiếu sáng bằng đèn pha khi tỉ số giữa cường độ ánh sáng dọc trục của đèn (tính

bằng candela) với bình phương độ cao đặt đèn ( tính bằng m) không lớn hơn

100;

b) Khi chiếu sáng bằng đèn có bộ phận tán xạ ánh sáng bằng vật liệu tán xạ

khuyếch tán truyền qua có hệ số truyền qua từ 55% trở xuống hoặc khi chiếu

sáng bằng các đèn có bộ phận phản xạ và tán xạ với góc bảo vệ lớn hơn 100.

c) Khi chiếu sáng bằng các đèn chiếu sáng rộng có tỉ số giữa khoảng cách các đèn

với độ cao treo đèn nhỏ hơn 7.

3.5

Độ cao treo đèn của các đèn nung sáng trong hệ thống chiếu sáng chung ở những nơi

làm việc ngoài nhà không được nhỏ hơn các giá trị quy định trong bảng 8.

Bảng 8

3.6

Cho phép giảm độ cao đèn xuống 0,5m so với các giá trị quy định trong bảng 8 đối

với các đèn có vỏ cầu bằng thủy tinh mờ.

3.7

Khi chiếu sáng chung những nơi làm việc bên ngoài của nhà và công trình công

nghiệp tỉ số giữa cường độ ánh sáng dọc trục của đèn (đèn pha hoặc đèn chiếu) (Imax

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

tính bằng candela) với bình phương độ cao đặt đèn (H tính bằng mét) không được

lớn hơn các giá trị quy định trong bảng 9.

Bảng 9

3.8

Khi thiết kế hệ thống chiếu sáng nhân tạo cho những nơi làm việc bên ngoài và các

nhà công trình công nghiệp cần phải tính theo hệ số dự trữ.

Giá trị hệ số dự trữ và thời hạn lau đèn được quy định trong bảng 10.

Bảng 10

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

Phụ lục I

Các thuật ngữ chủ yếu dùng trong tiêu chuẩn

1.

Mặt làm việc – Bề mặt mà trên đó người ta tiến hành các công việc, quy định hoặc đo

độ rọi.

2.

Mặt làm việc quy ước – Mặt phẳng nằm ngang quy ước lấy cách sàn nhà 0,8m.

3.

Hệ số dự trữ - Hệ số tính toán đề cập đến sự giảm độ rọi trong quá trình sử dụng do

bụi bẩn, sự già của bóng đèn.

4.

Vật cần phân biệt – Các chi tiết, các khuyết tật của đối tượng cần quan sát trong quá

trình làm việc ( sợi vải, đường, điểm, vết xước, vết bẩn…).

5.

Nền – Bề mặt sát với vật cần phân biệt, mà ở trên đó người ta quan sát vật.

Nền được coi là:

- Nền sáng, khi hệ số phản xạ của bề mặt lớn hơn 0,4;

- Nền trung bình, khi hệ số phản xạ của bề mặt từ 0,2 đến 0,4;

- Nền tối, khi hệ số phản xạ của bề mặt nhỏ hơn 0,2;

6.

Độ tương phản (K) giữa vật cần phân biệt với nền được xác định bằng biểu thức sau:

−

L

L

v

N

K

L

N

Lv - Độ chói của vật cần phân biệt nit

LN - Độ chói của nền nit

Độ tương phản giữa vật cần phân biệt với nền được coi là :

- Lớn, khi giá trị K lớn hơn 0,5 (vật và nền có độ chói khác nhau rõ rệt)

- Nhỏ, khi giá trị K nhỏ hơn 0,2 (vật và nền có độ chói khác nhau ít).

7.

Chiếu sáng làm việc – Chiếu sáng để bảo đảm sự hoạt động bình thường của người

làm việc trong quà trình sản xuất.

8.

Chiếu sáng để phân tán người - Chiếu sáng để phân tán người ra khỏi nhà hoặc nơi

nguy hiểm khi chiếu sáng làm việc đột nhiên bị tắt.

9.

Chiếu sáng sự cố – Chiếu sáng để tiếp tục làm việc khi chiếu sáng làm việc đột nhiên

bị tắt.

10. Chiếu sáng bảo vệ – Chiếu sáng để bảo vệ trong các gian phòng để sản xuất và khu

vực thuộc phạm vi xí nghiệp trong thời gian không làm việc vào ban đêm.

11. Chiếu sáng chung – Chiếu sáng do các đèn bố trí đều ở phần trên của gian phòng

(chiếu sáng chung đều) hoặc bố trí đều theo khu vực lắp đặt thiết bị (chiếu sáng chung

khu vực).

12. Chiếu sáng cục bộ – Chiếu sáng bổ sung cho chiếu sáng chung do các đèn tập trung

quang thông trực tiếp tới vị trí làm việc.

13. Chiếu sáng hỗn hợp – Chiếu sáng bao gồm chiếu sáng chung và chiếu sáng cục bộ.

14. Ngày làm việc – Thời gian làm việc trong một ngày – 8 giờ hoặc thời gian làm việc

trong một ca.

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 3743 : 1983

Phụ lục II

Xác định cấp công việc khi khoảng cách từ vật cần phân biệt đến mắt người làm việc lớn

hơn 0,5m. Khi khoảng cách từ vật cần phân biệt đến mắt người làm việc lớn hơn 0,5m, cấp

công việc quy định trong bảng 1 được xác định bằng kích thước góc của vật phân biệt. Kích

thước góc của vật phân biệt được xác định bằng tỷ số giữa kích thước nhỏ nhất của vật cần

phân biệt (d) với khoảng cách từ vật cần phân biệt đến mắt người làm việc (O)